Meymunlar haqqında 5 maraqlı məlumat
İntellekt və öyrənmə qabiliyyəti
Meymunlar, xüsusilə də şimpanze və bonobolar, heyvanlar aləmində ən yüksək intellektual qabiliyyətə malik canlılar arasında yer alır. Onların alətlərdən istifadə etməsi bu intellektual səviyyənin parlaq nümunəsidir. Məsələn, şimpanzelər yemək əldə etmək üçün ağac budaqlarını yonaraq alət düzəldə bilirlər. Onlar problemləri həll edərkən müşahidə və təcrübələrdən istifadə edir, bu isə onları daha yaradıcı edir. Bonobolar isə qrup içində kompleks oyunlar təşkil edərək sosial öyrənməyə əhəmiyyət verirlər. Meymunlar, həmçinin, öyrəndiklərini nəsildən-nəslə ötürmə qabiliyyətinə malikdir. Bu davranış onların mədəniyyət formalaşdırması kimi qəbul edilir. Şimpanze qruplarında xüsusi davranış modellərinin yalnız həmin qrupa məxsus olması buna bir sübutdur. Onların laboratoriya mühitində edilən testlərdə məntiqli qərarlar verməsi də intellektual səviyyələrinin yüksəkliyini təsdiqləyir. İnsanlarla oxşar olaraq, onlar hadisələr arasında əlaqəni başa düşür və öyrənilənləri gündəlik həyatlarında tətbiq edə bilirlər. Araşdırmalar göstərir ki, onların qısa müddətli yaddaşı insanlardan belə üstün ola bilər. Bundan əlavə, şimpanzelərin qeyri-adi dərəcədə yüksək rəqəmsal anlayış nümayiş etdirdikləri laboratoriya tədqiqatlarında sübut olunmuşdur. Bu onların riyazi problemləri həll edə bilmək qabiliyyətini göstərir. Meymunlar təkcə öyrənməklə kifayətlənmir, həm də öz öyrəndiklərini yeni mühitlərdə tətbiq edirlər. Ətraf mühitdəki dəyişikliklərə tez uyğunlaşmaq onların təbii seçilmə qabiliyyətlərini artırır. Bu intellektual qabiliyyətlər sayəsində meymunlar insanlarla müqayisədə daha çevik düşüncə tərzi nümayiş etdirirlər.
Sosial davranışlar
Meymunların sosial davranışları onların həyatında mühüm rol oynayır və olduqca mürəkkəbdir. Onlar geniş sosial qruplarda yaşayır və hər qrupda fərqli vəzifələr mövcuddur. Məsələn, dominant meymun qrupdakı nizamı qorumaq üçün məsuliyyət daşıyır. Sosial iyerarxiya qruplar arasında hər zaman sabit olmur və dəyişikliklər qruplararası münaqişələr nəticəsində baş verə bilər. Meymunlar bir-birilərinə qulluq etmək, dostluq münasibətləri qurmaq və konfliktləri həll etmək üçün zaman ayırırlar. Qulluq davranışı, həm də bir növ ünsiyyət vasitəsi hesab edilir, çünki bu davranış qrupda harmoniya yaratmağa xidmət edir. Ana meymunlar öz balalarını böyütməkdə mühüm rol oynayır və onları həm qidalandırır, həm də müdafiə edir. Sosial əlaqələr yalnız ailə üzvləri ilə məhdudlaşmır, dostluqlar da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu münasibətlər uzunmüddətli olur və meymunların qrup içindəki mövqelərinə təsir edə bilir. Meymunlar, həmçinin ərazini müdafiə etmək və ov axtarışlarında əməkdaşlıq etmək üçün kollektiv şəkildə çalışırlar. Onların sosial həyatında oyunlar xüsusi bir yer tutur, çünki oyunlar vasitəsilə onlar həm sosial qaydaları öyrənir, həm də bir-biriləri ilə əlaqə qururlar. Bu davranışlar meymunların həyatında stressin azaldılmasına da kömək edir. Sosial qruplarda müşahidə edilən kompleks davranış modelləri onların yüksək emosional zənginliyini də nümayiş etdirir. Qrupun hər üzvü qrupun sağ qalmasına öz töhfəsini verir, bu isə onların təbiətdə uzunmüddətli yaşamasını təmin edir.
Ünsiyyət
Meymunlar arasında ünsiyyət olduqca inkişaf etmişdir və bu müxtəlif formalarda baş verir. Onlar səslər vasitəsilə məlumat paylaşır və fərqli tonlarla müxtəlif hissləri ifadə edə bilirlər. Məsələn, şimpanzelər təhlükə yaxınlaşdıqda qrup üzvlərini xəbərdar etmək üçün yüksək səslər çıxarırlar. Bu səslər yalnız xəbərdarlıqla məhdudlaşmır, həm də xüsusi vəziyyətlərdə qrup üzvlərinin diqqətini cəlb etmək üçün istifadə olunur. Bədən dili meymunların ünsiyyətinin digər əhəmiyyətli hissəsidir. Qol açmaq, əl qaldırmaq kimi jestlər onların ictimai əlaqələrində mühüm rol oynayır. Onlar, həmçinin, üzdəki ifadələrlə də duyğularını çatdırır. Məsələn, dişlərini göstərmək dostluq və ya düşmənçilik niyyətindən xəbər verir. Ünsiyyət yalnız fərdlər arasında deyil, həm də qruplararası qarşılıqlı təsirlərdə mühüm rol oynayır. Gənc meymunlar oyunlar vasitəsilə ünsiyyət qurmağı və müxtəlif situasiyalara uyğun cavab verməyi öyrənirlər. Ünsiyyət formaları bir çox cəhətdən insanlar üçün də tanış görünür, bu isə onların insanlarla oxşarlığını daha da gücləndirir. Meymunların ünsiyyət strategiyaları onların sosial quruluşlarını daha güclü edir. Həmçinin, müxtəlif səslərin öyrənilməsi və tətbiqi onların zəngin kommunikasiya repertuarına işarə edir.
Yemək alışqanlıqları
Meymunların qidalanma vərdişləri onların yaşadığı mühitə və bioloji xüsusiyyətlərinə görə dəyişir. Bəzi növlər tamamilə vegetarian olmasına baxmayaraq, digərləri həm də kiçik həşərat və heyvanlarla qidalanırlar. Məsələn, şimpanzelər yarpaq, meyvə və həşəratlarla qidalanır, bəzən isə kiçik ovlar da edirlər. Qidalanma zamanı istifadə etdikləri texnikalar olduqca maraqlıdır. Onlar bəzi qidaları hazırlamaq üçün alətlərdən istifadə edir. Bonobolar isə qida tapmaq üçün birgə çalışır və tapdıqları yeməyi qrup içində bölüşürlər. Qida tapma prosesi onların qrup davranışlarında mühüm yer tutur. Yemək tapmaq zamanı əməkdaşlıq və təcrübənin ötürülməsi müşahidə olunur. Meymunların bəzi növləri xüsusi bitki və meyvələri seçərək daha keyfiyyətli qida əldə edirlər. Yemək axtarışında nümayiş etdirdikləri səbr və yaradıcılıq onların adaptasiya qabiliyyətini göstərir. Həmçinin, qidalanma zamanı nəzarətçi meymunların olması qrupun təhlükəsizliyini təmin etmək üçün görülən tədbirlərdəndir.
Adaptasiya
Meymunların müxtəlif mühitlərə uyğunlaşma bacarığı onların təbiətdə yaşama qabiliyyətlərini artırır. Onlar həm tropik meşələrdə, həm də quru ərazilərdə yaşamağı bacarırlar. Ətraf mühitdəki dəyişikliklərə tez uyğunlaşmaq üçün müxtəlif adaptasiya mexanizmləri inkişaf etdiriblər. Tropik meşələrdə yaşayan meymunlar ağacdan-ağaca tullana bilir, bu da onlara daha çox təhlükəsizlik və qida tapma üstünlüyü verir. Savannalarda yaşayan meymunlar isə daha yaxşı müşahidə qabiliyyətinə malikdir. Onlar düşmənləri uzaqdan görə bilir və vaxtında reaksiya verə bilirlər. Ətraf mühitin resurslarını düzgün istifadə etmək onların sağ qalmasına kömək edir. Bu adaptasiya bacarığı onların nəsillərinin uzun müddət yaşamasını təmin edir. Meymunların müxtəlif mühitlərdə yaşaya bilməsi onları digər məməlilərdən fərqləndirən mühüm xüsusiyyətlərdən biridir.
